Voeding &
ondervoeding

Er is een groot verschil tussen afvallen als je gezond bent of afvallen als je ziek of ouder bent. Ben je gezond dan raak je vooral vetmassa kwijt als je gewicht verliest en dat is meestal geen probleem of zelfs wenselijk.

Wanneer je ongewenst afvalt omdat je ziek bent of ouder, dan raak je juist spiermassa kwijt. Hierdoor wordt de kracht en de weerstand minder goed, gaat herstel trager en wordt de kwaliteit van leven minder. Maar hoe weet je wat goed is voor jouw lijf? Het is heel moeilijk om dat te bepalen. Wist je bijvoorbeeld dat je ondanks een goed gewicht of zelfs overgewicht tóch ondervoed kunt zijn? Je kunt dan namelijk tekorten hebben aan essentiële stoffen als vitaminen en mineralen. Denk dus niet te snel dat het wel goed zit!

Ieder mens is anders

Daarnaast is ook ieder mens anders. Afhankelijk van je leefstijl, leeftijd en persoonlijke situatie heeft jouw lijf andere behoeften dan dat van een ander. Deze behoeften zijn heel persoonlijk en van belang voor het slagen van je behandeling.

Hoe zorg je er nu voor dat jouw dagelijkse voeding past bij jouw ziekte? Dat is niet eenvoudig. Daar heb je uitgebreide voedingskennis, medische kennis en een flinke portie ervaring voor nodig! De diëtist is de aangewezen persoon om je hierbij te helpen.

"Lekker eten is belangrijk voor een goede voedingstoestand van de patiënten in het verpleeghuis"

Wim Swagerman is specialist ouderengeneeskunde. Hij werkt in een verpleeghuis met patiënten in een vergevorderd stadium van dementie en/of met patiënten met een lichamelijke aandoening. Voeding is belangrijk binnen het verpleeghuis. Het wordt lastig wanneer er een spanningsveld ontstaat. Is het altijd belangrijk dat iemand een volwaardige voeding heeft?

Ondervoeding is een groot risico

Bij patiënten met dementie is het risico op ondervoeding groot. Verandering van smaak en slikfunctie en het verminderen van de eetlust zijn daar belangrijke oorzaken van. Ook autonomieverlies heeft een grote impact. 'Voeding blijft een basisbehoefte. Als je niet meer zelfstandig kunt eten of niet meer alles kunt eten wat je vroeger at, heeft dat effect op iemands gesteldheid.'

Zorgmedewerkers zijn een belangrijke schakel

Voor patiënten met ondervoeding werkt Wim samen met de diëtist en logopedist. Ook de samenwerking met verzorgenden en verpleegkundigen is belangrijk. Zij zijn veel bij de patiënt en kunnen veranderingen in eetpatroon signaleren. 'Als er een verminderde eetlust is, is het belangrijk om te weten wat iemand vroeger lekker vond. De zorg heeft contact met de familie van de patiënt en kan dit makkelijk navragen omdat de lijntjes kort zijn.'

Samenwerking met de diëtist

De samenwerking met de diëtist omschrijft Wim als prettig. De diëtist is de deskundige op het gebied van voeding bij ziekte en begeleidt patiënten voornamelijk via de zorg. Binnen het overleg dat Wim met een aantal deskundigen – waaronder de diëtist en logopedist – heeft, worden specifieke ontwikkelingen bij patiënten besproken. 'We streven naar een volwaardige voeding die ook nog lekker is, maar soms maken we de afweging dat het vooral om het genieten gaat. Dat is bij elke patiënt anders en een altijd weloverwogen, maar vaak ook een lastige beslissing.'

Lees meer

Arts

"Dat zetje had ik echt nodig!"

Koos Versteeg kreeg in april 2014 te horen dat hij keelkanker had. Het gaat inmiddels goed met hem, maar de periode na zijn diagnose was erg zwaar. Hij was destijds 18 kilo afgevallen. Ans van Stijgeren, diëtist van het VUmc, hielp hem in die periode een flinke stap in de goede richting te zetten.

Koos: 'Ik ben altijd een actieve sporter geweest. Ik fietste veel en heb verschillende marathons gelopen. Toen mijn keel prikkelde na het drinken van wat wijn, merkte ik voor het eerst dat er wat aan de hand was. Later die week werd keelkanker bij me vastgesteld. Zo raar: ik voelde me heel gezond, maar was het zeer zeker niet.'

Inmiddels was Koos al wel 8 kilo afgevallen. Hij kreeg uiteindelijk 35 bestralingen en 3 chemokuren. Hierdoor kon hij moeilijk eten en daalde zijn gewicht verder van 70 naar 60 kilo. Hij vertelt: 'Eigenlijk moest ik 2500 kcal eten, maar dat was hartstikke ingewikkeld. Ik had al moeite om 1200 kcal binnen te krijgen! Uiteindelijk ben ik met de goede verzorging van mijn vrouw, de sondevoeding én de begeleiding van de oncoloog en diëtist opgeklommen naar 68 kilo. Daarna ging het gelukkig weer bergopwaarts.'

Om de paar weken bezocht Koos het VUmc en besprak daar zijn vragen met diëtist Ans van Stijgeren. Koos: 'Ik heb veel steun aan haar gehad. Ze heeft me bewust gemaakt van wat er nu eigenlijk allemaal in je voeding zit. Daar had ik echt geen benul van. Ik had bovendien echt wel wat zetjes nodig om de goede richting uit te gaan. Nou, dat is haar gelukt: ik weeg nu 82 kilo en golf en wandel weer volop!'

Lees meer

Patiënt

"Het is vaak niet alleen maar een kwestie van een energieverrijkt dieet."

Na een aantal jaar werkzaam te zijn geweest in een algemene diëtistenpraktijk, werkt diëtist Lisette van Os nu bij een gespecialiseerde organisatie voor ondervoeding. Zij begeleidt cliënten in de thuissituatie.

"In hun eigen huis zijn de meeste cliënten toch meer op hun gemak. Vaak zijn mijn cliënten vrij plotseling in hun situatie terecht gekomen en willen ze er ook altijd weer zo snel mogelijk uit. Samen met de cliënt werk ik vaak met korte termijndoelen en zien we snel resultaat." Toch gaat het niet altijd goed. Wanneer door ziekte de voedingstoestand nog verder verslechterd bijvoorbeeld. "Dan passen we de doelen weer aan op de nieuwe situatie."

Het kan altijd beter

Naast jarenlange ervaring is het ook belangrijk om haar kennis up-to-date te houden door scholingen te volgen en contacten te onderhouden met andere zorgprofessionals. "Samen met bijvoorbeeld verpleegkundigen kijk ik hoe we onze werkwijzen het beste op elkaar kunnen afstemmen zodat de zorg voor onze cliënten steeds verder wordt verbeterd."

Vrij specifiek

Lisettes cliënten worden vaak doorgestuurd door diëtisten werkzaam in het ziekenhuis. Naast het verbeteren van de voedingstoestand zijn de behandeldoelen meestal vrij specifiek. Het gaat vaak om ziektegerelateerde ondervoeding waarbij ook de behandeldoelen zich richten op bijvoorbeeld dieetadviezen na een buis-maag operatie, een stoma, het gebruik van pacreasenzymen, sondevoeding en parenterale voeding thuis. "Samen met de cliënt kijk ik dan hoe we aanpassingen in de voeding kunnen maken om dat doel te behalen. Dat ik mensen praktische handvaten kan geven waar ze echt verder mee kunnen en tevreden hun doelen behalen, dat is wel het belangrijkste in mijn vak."

Lees meer

Diëtist